İşyerinizi yeni kurdunuz. Belki de yıllardır aynı işi yapıyorsunuz ama son zamanlarda “OSGB” kelimesi sık sık karşınıza çıkmaya başladı. Bir arkadaşınız bahsetti, muhasebeci uyardı ya da SGK’dan bir yazı geldi. “Acaba benim için de zorunlu mu?” diye düşünüyorsunuz. Haklısınız da, çünkü bu konuda kafası karışık onlarca işveren var. Kimisi “bende sadece 3 kişi çalışıyor, bana ne” derken, kimisi “hangi sektör olursa olsun herkes almak zorunda” diyor. Gelin, bu kafa karışıklığını birlikte giderelim.

OSGB Zorunluluğu: Hangi İşyerleri Kapsıyor?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 6. maddesi çok net: En az bir çalışanı olan her işyeri, iş sağlığı ve güvenliği hizmeti almak zorunda. 1 Ocak 2025 tarihi itibarıyla bu zorunluluk, az tehlikeli sınıftaki 50’den az çalışanı olan işyerleri de dahil olmak üzere tüm işyerlerini kapsıyor. Artık “bende sadece 3 kişi var, muafım” diyemezsiniz.

Şöyle düşünün: 10 kişilik bir muhasebe ofisi ile 5 kişilik bir metal atölyesi aynı kefeye konulamaz. Muhasebe ofisinde en büyük risk belki masa başında oturmaktan kaynaklanan bel ağrısı, ama metal atölyesinde kesici aletler, toz, gürültü derken iş değişiyor. İşte bu yüzden kanun iki önemli kriter belirlemiş:

• Çalışan sayısı: Kaç kişi çalıştırdığınız
• Tehlike sınıfı: Yaptığınız işin ne kadar riskli olduğu

Bu iki kriter, OSGB hizmetinin nasıl alınacağını ve ne kadar süreyle alınması gerektiğini belirler. Peki sizin işyeriniz hangi kategoride?

Tehlike Sınıfı Nedir ve OSGB Zorunluluğunu Nasıl Etkiler?

Tehlike sınıfı, yaptığınız işin ne kadar riskli olduğunu gösteren bir sınıflandırma. Çalışma Bakanlığı’nın yayınladığı Tehlike Sınıfları Tebliği’nde her sektör için bir NACE kodu ve buna bağlı bir tehlike sınıfı var. Üç kategori mevcut:

Çok Tehlikeli İşler: Adı üstünde, risk seviyesi yüksek. Maden ocakları, inşaat şantiyeleri, kimyasal madde üreten fabrikalar, hastaneler bu grupta. Mesela bir inşaat şantiyesinde düşme, elektrik çarpması, ağır yük altında kalma gibi riskler her an kapıda bekliyor.

Tehlikeli İşler: Orta seviye risk taşıyan işler. Gıda üretimi yapan fabrikalar, mobilya atölyeleri, taşımacılık firmaları bu kategoride. Bir gıda üretim tesisinde kesici makineler, buhar kazanları, kaygan zeminler gibi riskler var ama maden ocağı kadar yoğun değil.

Az Tehlikeli İşler: Risk seviyesi düşük işler. Ofis işleri, danışmanlık hizmetleri, perakende satış mağazaları genelde bu grupta. Bir yazılım şirketinin ofisinde çalışanlar bilgisayar başında vakit geçiriyor, fiziksel risk minimum.

Kendi işyerinizin hangi sınıfta olduğunu öğrenmek için SGK’ya bakabilirsiniz. SGK, işyeri tescili sırasında NACE kodunuza göre bir tehlike sınıfı belirlemiştir zaten. Bunu bilmiyorsanız, e-SGK sisteminizden veya SGK müdürlüğünden öğrenebilirsiniz.

2025’teki Kritik Değişiklik: Artık Muafiyet Yok

İşte herkesin kafasının karıştığı nokta burası. Önemli: 31 Aralık 2024 tarihine kadar geçerli olan muafiyet uygulaması 1 Ocak 2025 tarihi itibarıyla sona erdi.

Eski durum (2024 öncesi): 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri, İSG uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğundan muaftı.

Yeni durum (1 Ocak 2025 sonrası): Bu muafiyet tamamen kalktı. Artık tek bir çalışanı bile olan tüm işyerleri (tehlike sınıfı ne olursa olsun) iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti almak zorunda.

Ancak dikkat: Bu, otomatik olarak OSGB ile anlaşma yapmak zorunda olduğunuz anlamına gelmiyor. Az tehlikeli sınıfta ve 50’den az çalışanı olan işyerleri için alternatif bir yol var.

Az Tehlikeli ve 50’den Az Çalışanı Olan İşletmeler İçin Alternatif: İşveren Eğitimi

Kanun, 50’den az çalışanı olan az tehlikeli sınıftaki işverenlere, düzenli OSGB hizmeti almanın dışında bir alternatif sunuyor. İşveren veya atayacağı bir işveren vekili, Bakanlıkça yetkilendirilmiş kurumlar (üniversiteler, MEB, TESK vb.) tarafından verilen “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Yürütümüne İlişkin İşveren veya İşveren Vekili Eğitimi”ni tamamlayarak, kendi işyerinin İSG hizmetlerini yürütebilir.

Ancak bu alternatifin önemli sınırları ve sorumlulukları var:

• Risk değerlendirmesi yapma, acil durum planı hazırlama gibi konularda yetki verir
• Ama: İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri gibi işyeri hekiminin yetkisindeki tıbbi işlemleri kapsamaz
• Bu tıbbi hizmetlerin yine de dışarıdan bir hekim (aile hekimi, kamu sağlık kuruluşu vb.) aracılığıyla alınması zorunludur
• Eğitimi tamamlayan işverenin, İSG-KATİP sistemi üzerinden taahhütname imzalayarak görevlendirmeyi resmiyete dökmesi gerekir

Önemli uyarı: Bu yol, aylık OSGB maliyetinden tasarruf sağlıyor gibi görünse de, tüm yasal sorumluluğun, dokümantasyon yükünün (risk analizi, acil durum planları, eğitim kayıtları, talimatlar vb.) ve olası bir iş kazası durumundaki hukuki sürecin tamamen işverenin omuzlarına binmesi anlamına gelir.

İşveren olarak şu görevleri yerine getirmelisiniz:

• Risk değerlendirmesi yapmalısınız (eğitim aldıysanız kendi başınıza, almadıysanız OSGB ile)
• Çalışanlarınıza temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermelisiniz
• İşe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini yaptırmalısınız
• İşyerinde acil durum planı oluşturmalısınız
• Kişisel koruyucu donanım (varsa) temin etmelisiniz

Geçen hafta bir tanıdığım 7 kişilik bir grafik tasarım ajansı işletiyor. “Zaten küçük bir işyerim, hiç uğraşmadım” dedi. Sonra küçük bir iş kazası oldu, çalışanlardan biri merdivenden düştü. İş Müfettişliği geldiğinde risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları hiçbir şey yoktu. 2025’te artık muafiyet yok, bu tür ihmaller ağır cezalara yol açıyor.

SGK ve İş Müfettişliği Denetimleri

İSG yükümlülüklerinizi yerine getirmezseniz sadece ceza riski ile karşı karşıya değilsiniz. SGK prim teşviklerinden, işsizlik sigortası primi indirimlerinden de faydalanamıyorsunuz. Bunu biliyor muydunuz?

SGK, belirli durumlarda işverenlere prim desteği sağlıyor. Engelli istihdamı, genç çalışan, kadın çalışan gibi kategorilerde indirimler var. Ama bu desteklerden faydalanabilmeniz için iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinizi yerine getirmiş olmanız şart. İSG hizmetiniz yoksa, SGK “sen yasal yükümlülüğünü yerine getirmemişsin, ben sana niye destek vereyim” diyor.

Kamu ihalelerine katılacaksanız da durum benzer. İhale dosyasında OSGB sözleşmesi, iş güvenliği belgeleri isteniyor. Yoksa, teklif verme hakkınız bile olmuyor.

Denetim süreci nasıl işliyor? İş Müfettişliği ya bir ihbar üzerine ya rutin denetim kapsamında ya da iş kazası sonrası gelir. Geldiğinde şunları ister:

• OSGB sözleşmesi ve SGK bildirimi (veya işveren eğitim belgesi ve taahhütnamesi)
• İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirme belgeleri
• Risk değerlendirmesi raporu
• İSG eğitim kayıtları
• Sağlık muayenesi kayıtları
• Acil durum planı ve tatbikat kayıtları

Belgeler hazır değilse, müfettiş tutanak tutar ve ceza süreci başlar. İtiraz hakkınız var ama eksikliğiniz varsa, itiraz genelde sonuç vermiyor.

OSGB Hizmet Türleri ve İşyeriniz İçin Hangisi Uygun?

OSGB hizmeti almanız gerektiğine karar verdiniz. Peki nasıl alacaksınız? Üç farklı yol var:

Çoğu KOBİ için en mantıklı seçenek Ortak OSGB. Neden? Çünkü kendi bünyenizde OSGB kurmak hem maliyetli hem de zahmetli. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı tam zamanlı çalıştıracaksınız, maaş, sigorta, izin gibi her şeyi siz karşılayacaksınız. Aylık 50.000-100.000 TL gibi bir maliyete katlanabiliyorsanız, neden olmasın. Ama 20-30 kişilik bir işletmeyseniz, Ortak OSGB ile ayda 3.000-8.000 TL civarında bir ücretle bu işi halledebilirsiniz.

İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı Çalıştırma Zorunluluğu

“OSGB sözleşmesi imzaladım, artık rahatım” diyorsanız, dur bir dakika. OSGB sözleşmesi, sadece hizmeti nereden alacağınızı belirler. Ama işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının ne kadar süre hizmet vereceği ayrı bir konu.

Her işyeri, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre belirli saatlerde işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı istihdam etmek zorunda. Bu uzmanlar, OSGB bünyesinden gelebilir (çoğu zaman böyle oluyor) ya da doğrudan siz çalıştırabilirsiniz.

Çalışan başına aylık minimum hizmet süreleri:

Pratik hesaplama örneği: Tehlikeli sınıfta yer alan ve 30 çalışanı olan bir mobilya atölyesi, ayda en az 30×20=600 dakika (10 saat) İş Güvenliği Uzmanı ve 30×10=300 dakika (5 saat) İşyeri Hekimi hizmeti almak zorundadır.

Yaygın bir yanlış anlaşılma var: “Ben OSGB sözleşmesi imzaladım, artık başka bir şey yapmama gerek yok.” Hayır. OSGB sözleşmesi imzaladınız ama işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı sizin işyerinize düzenli olarak gelmeli, sahada çalışma yapmalı. Sadece kağıt üzerinde sözleşme olup, kimsenin gelmediği durumlar denetimde hemen anlaşılıyor. İşyerinizde düzenli ziyaret kayıtları, eğitim tutanakları, sağlık muayenesi planları olmalı.

OSGB Sözleşmesi Nasıl Yapılır? Adım Adım Süreç

Artık karar verdiniz: OSGB ile çalışacaksınız. Peki nereden başlayacaksınız? İşte adım adım süreç:

1. Adım: OSGB Seçimi Öncelikle bölgenizdeki Ortak OSGB’leri araştırın. Çalışma Bakanlığı’nın web sitesinde yetkili OSGB’lerin listesi var. En az 3-4 firmadan teklif alın, referanslarını kontrol edin.

2. Adım: Belge Kontrolü Seçtiğiniz OSGB’nin yetki belgesini mutlaka isteyin. Yetki belgesi güncel mi, iptal edilmiş mi, Bakanlık sisteminde kayıtlı mı kontrol edin. Bazı sahte firmalar var, dikkat.

3. Adım: Sözleşme İçeriği Sözleşmede şunlar mutlaka yer almalı:

• Hizmet kapsamı (işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, eğitimler, risk değerlendirmesi vb.)
• Ziyaret sıklığı ve süreleri
• Ücret ve ödeme koşulları
• Sözleşme süresi (genelde 1 yıl)
• Fesih koşulları

4. Adım: SGK Bildirimi Sözleşme imzalandıktan sonra, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı SGK’ya bildirilmeli. Bu bildirimi genelde OSGB yapıyor ama mutlaka kontrol edin.

5. Adım: İlk Ziyaret ve Risk Değerlendirmesi Sözleşme sonrası ilk iş, işyerinizde detaylı bir risk değerlendirmesi yapmak. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi işyerinizi gezer, riskleri tespit eder, rapor hazırlar. Bu rapor size rehber olacak.

6. Adım: Eğitim Planlaması Risk değerlendirmesi sonrasında, çalışanlara eğitim planlanır. Temel İSG eğitimi, yangın eğitimi, ilk yardım eğitimi gibi konular olabilir.

Sık yapılan hatalardan biri: Sadece en ucuz teklifi seçmek. OSGB hizmeti fiyat odaklı alınacak bir şey değil. Kalitesiz hizmet aldığınızda, işyerine kimse gelmiyor, eğitimler yapılmıyor, sadece evrak düzenleniyor. Teftiş geldiğinde yine sıkıntı yaşıyorsunuz.

OSGB Seçerken Nelere Dikkat Etmelisiniz?

OSGB seçimi kolay bir karar değil. İşte dikkat etmeniz gereken kontrol listesi:

• Yetki Belgesi: Bakanlık onaylı, güncel yetki belgesi var mı? Sahte firma olmadığından emin olun.
• Referanslar: Daha önce hangi firmalara hizmet vermiş? Mümkünse o firmalardan referans alın.
• Hizmet Kapsamı: Sadece evrak mı düzenliyor, yoksa gerçekten sahaya çıkıp çalışma yapıyor mu? Ziyaret sıklığı ne?
• Uzman Kadrosu: İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanları deneyimli mi? Aynı sektörde çalışmış mı?
• Acil Durum Müdahalesi: İş kazası veya acil durum olduğunda hemen ulaşılabiliyor mu? 7/24 destek var mı?
• Eğitim Kalitesi: Eğitimler interaktif mi, yoksa “sadece imza toplayalım” mantığında mı?
• Şeffaflık: Ne kadar sıklıkla rapor verecek? Hangi konularda bilgilendirme yapacak?
• Sözleşme Esnekliği: Çalışan sayınız artarsa ne olacak? Ek ücret nasıl hesaplanacak? Fesih koşulları neler?

Bir arkadaşım geçen yıl sadece fiyata bakarak bir OSGB seçti. 6 ay boyunca kimse işyerine gelmedi. Eğitimler yapılmadı. Risk değerlendirmesi kopyala-yapıştır hazırlanmış. Sonra SGK teşviki için başvurdu, eksiklikler tespit edildi, teşvik alamadı. Ucuz olan pahalıya patladı.

2025 Yılı Güncel İSG İdari Para Cezaları

Yasalara uymamak, sadece bir ihmal değil, aynı zamanda işletmeler için ciddi finansal sonuçlar doğuran büyük bir risktir. 2025 yılı için %43,93 olarak belirlenen yeniden değerleme oranı, İSG idari para cezalarını önemli ölçüde artırmıştır.

Cezaların caydırıcılığı, sadece temel tutarlarının yüksek olmasından değil, aynı zamanda katlanarak artmasından kaynaklanmaktadır. Örneğin, 50’den fazla çalışanı olan “Çok Tehlikeli” sınıftaki bir inşaat firması, İSG uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmezse, temel ceza olan 88.663 TL, %200 artırılarak 265.989 TL’ye çıkar. Bu ceza, her bir profesyonel için ayrı ayrı ve ihlalin devam ettiği her ay için uygulanır.